Annet Koster (KVNR): “Investeren in bemanning is investeren in veiligheid”

Je werd in 2020 uitgeroepen tot Havenvrouw van het Jaar in Rotterdam vanwege je inzet voor bemanningsleden tijdens de coronapandemie. Waarom is het welzijn van bemanningen zo’n belangrijk thema geworden in je loopbaan?

“Uiteindelijk draait de scheepvaart om mensen. Tijdens de coronapandemie werd dat zichtbaarder dan ooit: bemanningsleden hielden de wereldhandel in beweging, terwijl velen van hen in onzekerheid verkeerden over aflossing, reizen en contact met het thuisfront. Dit heb ik ook altijd geloofd: een sterke maritieme sector begint bij de mensen aan boord. Zonder hen is er geen scheepvaart.”

Tijdens de coronapandemie speelde je een belangrijke rol bij het behouden van Rotterdam als een van Europa’s belangrijkste knooppunten voor bemanningswisselingen. Wat zijn de belangrijkste lessen uit deze periode? 

“Tijdens de coronapandemie kwam het ongestoord functioneren van de wereldwijde scheepvaart ernstig onder druk te staan. Reisbeperkingen, gesloten grenzen en quarantainemaatregelen maakten bemanningswisselingen steeds moeilijker. Daardoor konden duizenden bemanningsleden niet naar huis terugkeren of juist naar hun schip reizen. Samen met Nederlandse stakeholders speelde de KVNR een actieve rol bij het ontwikkelen en uitvoeren van praktische oplossingen om bemanningswisselingen mogelijk te houden. Met het opzetten van luchtbruggen tussen Schiphol en Manilla hielpen we bijvoorbeeld om bemanningswisselingen tijdens de pandemie tot op zekere hoogte mogelijk te houden.”

Die unieke samenwerking tussen KLM, Schiphol, de haven van Rotterdam en de KVNR was ook de reden dat Koster werd uitgeroepen tot Havenvrouw van het Jaar. “Die erkenning zorgde voor extra aandacht en gaf ons een aanvullend platform om de behoeften van bemanningsleden op de agenda te houden. Samen met het RIVM konden we uiteindelijk een vaccinatieprogramma voor zeevarenden opzetten, ongeacht hun nationaliteit. Dat is een sterk voorbeeld van wat de sector kan bereiken als partijen samenwerken aan een gezamenlijk doel.”

Meer recent hebben geopolitieke spanningen – waaronder de verstoring van de scheepvaart door de Straat van Hormuz – opnieuw duidelijk gemaakt hoe snel bemanningsleden betrokken kunnen raken bij gebeurtenissen waarop zij zelf geen invloed hebben. Hoe kan de sector het welzijn van bemanningen tijdens toekomstige geopolitieke of andere crises beter beschermen?

“De scheepvaartsector krijgt steeds vaker te maken met geopolitieke spanningen en bemanningsleden worden rechtstreeks blootgesteld aan de gevolgen daarvan. Daarom moet het principe van Mare Liberum, het internationale recht op vrije en veilige doorvaart, stevig op de internationale maritieme agenda blijven staan.”

Het beschermen van het welzijn van bemanningen vraagt in deze context volgens Koster om nauwe samenwerking tussen overheden, reders, maritieme organisaties en andere relevante stakeholders. “In tijden van crisis hebben bemanningsleden behoefte aan duidelijkheid, coördinatie en ondersteuning. Dat betekent dat er duidelijke crisisprotocollen, tijdige informatie-uitwisseling en gecoördineerde internationale maatregelen moeten zijn, zodat zij zowel praktische als psychologische ondersteuning kunnen krijgen wanneer geopolitieke of andere crises hun werk op zee raken.”

Menselijke fouten behoren nog altijd tot de belangrijkste oorzaken van incidenten op zee. Onderzoek wijst steeds vaker op vermoeidheid, stress en een verminderd mentaal welzijn als factoren die daarbij een rol spelen. Moeten investeringen in het welzijn van bemanningen worden gezien als investeringen in risicopreventie? En welke rol kunnen transportverzekeraars daarbij spelen?

“Voor reders betekent investeren in het welzijn van bemanningen investeren in de mensen die de wereldhandel in beweging houden. Goede communicatiemogelijkheden, voldoende rust, ondersteunend leiderschap en toegang tot professionele hulp dragen allemaal bij aan veiliger werken aan boord. Gezonde, goed uitgeruste en goed ondersteunde bemanningen zijn beter in staat om veilig te werken, goede beslissingen te nemen en effectief te handelen wanneer de omstandigheden moeilijk worden.”

Ook transportverzekeraars hebben hier belang bij, benadrukt de KVNR-directeur. “Het is niet hun taak om de verantwoordelijkheid van werkgevers over te nemen, maar ze kunnen de ontwikkeling wel op een constructieve manier ondersteunen. Bijvoorbeeld door kennis te delen, welzijnsinitiatieven en trainingen te ondersteunen en bij te dragen aan een bredere cultuur van veiligheid en preventie binnen de maritieme sector.”

Als je vooruitkijkt, welke veranderingen zou je de komende tien jaar het liefst zien in de manier waarop de maritieme sector omgaat met het welzijn en de mentale gezondheid van bemanningen?

“Een onderwerp dat de komende jaren nog meer aandacht verdient, is het voorkomen van pesten en intimidatie op zee. Sinds dit jaar is al een belangrijke stap gezet: pesten en intimidatie, waaronder seksuele intimidatie, zijn opgenomen in de PSSR-module van de Basic Training. Dat betekent dat ieder bemanningslid vanaf het begin van zijn of haar loopbaan relevante training over dit onderwerp krijgt.”

Tegelijkertijd moet de sector volgens Koster kijken naar de manier waarop technologische innovatie kan bijdragen aan veiligheid en welzijn aan boord. Ontwikkelingen zoals e-lookout-systemen (geavanceerde technologische systemen die zijn ontworpen om de menselijke uitkijkfunctie te ondersteunen of gedeeltelijk over te nemen, red.) kunnen op termijn helpen om de werkdruk te verlagen, het omgevingsbewustzijn te verbeteren en de wacht aan boord veiliger te maken.

“Iedereen aan boord moet kunnen werken in een omgeving waarin hij of zij zich veilig, gewaardeerd en gerespecteerd voelt. Dat is de norm waar de sector de komende tien jaar naartoe moet blijven werken”, besluit Koster.