Jouke Campen werkt al 25 jaar aan de energietransitie. Naast programmamanager bij de Wageningen University & Research is hij ook internationaal projectmanager. Hij heeft al veel van de wereld gezien en menig kas helpen ontwerpen. Tijdens het webinar Duurzame glastuinbouw en de rol van de verzekeringssector laat hij twee foto’s van totaal verschillende kassen zien. De ene, een gesloten kas, staat in Saoedi-Arabië. “Energie is daar minder van belang”, benadrukt Campen. “Ze hebben daar meer behoefte aan water, omdat ze ook daar graag verse producten willen.” In een staatje toont hij vervolgens dat er vier liter water (en 6kWh) nodig is voor één kilo tomaten.
De andere kas is ook ontworpen door de WUR en staat in Maleisië. “De tropische condities daar vergen een heel ander systeem. Met een open kas spelen we in op de behoefte aan (veel) ventilatie.”
Webinar over de glastuinbouw
De Nederlandse glastuinbouw verandert razendsnel. Onder meer door verduurzaming, klimaatrisico’s en nieuwe wetgevingseisen. Verzekeraars spelen in al die veranderingen een belangrijke rol, maar hoe blijven zij zelf overeind? En hoe kunnen ze de ondernemer steunen bij het beheersen van de risico’s?
Tijdens een webinar ging het Verbond van Verzekeraars nadrukkelijker in op de vraag wat de energietransitie betekent voor de glastuinbouw en de verzekeringssector. In een serie van drie artikelen zoomen we in op de presentaties van de wetenschap, de praktijk en de verzekeraar. In dit eerste deel het verhaal van wetenschapper en programmamanager energietransitie Jouke Campen.
Nederland
De glastuinbouw in ons land is een vrij grote sector. Volgens Campen bedraagt de omzet zo’n 8,5 miljard per jaar, omgerekend één procent van ons BBP. “Daarnaast gaat er ook veel gas in de sector om. Het totale aardgasverbruik komt neer op 2,9 miljard kuub.”
Verreweg de meeste tuinders (meer dan negentig procent) maken gebruik van een zogenoemde WKK-installatie (Warmte-Kracht-Koppeling). “Dat betekent”, aldus Campen, “dat ze de warmte, elektriciteit en CO2 uit één installatie halen, waardoor het gas optimaal wordt benut.”
Doel en ambities
Hij benadrukt in zijn presentatie dat zowel het doel als de ambities hoog zijn. Zo mag de sector in 2030 niet meer dan 4,3 megaton CO2-eq uitstoten. Daarnaast is de ambitie uitgesproken dat alle (nieuwe) kassen in 2040 klimaatneutraal zijn. “En dan kijken we naast die integratie van energie ook nog eens naar water en andere emissies. Het totaalplaatje moet zo laag mogelijk zijn”, vertelt Campen.
Zo’n vijftien procent van de gebruikte energie komt nu uit aardwarmte, restwarmte en groene stroom. En hoewel de CO2-emissie in 2022 was afgenomen naar 4,9 megaton, is dat inmiddels weer iets opgelopen.
Jouke Campen (WUR): "Technisch is fossielvrij geen probleem, maar dan moet de overheid wel wat meer rekening houden met de ondernemers”
Technisch geen probleem
Het doel lijkt nog ver weg, maar kan zeker worden gehaald, merkt Campen op. Technisch is fossielvrij volgens hem geen probleem, “maar dan moet de overheid wel wat meer rekening houden met de ondernemers”. Hij geeft een voorbeeld. In 2008 was Van der Hoorn Orchideeën de Eerste Kas Zonder Gas. Een mooie mijlpaal, maar deze ondernemer ging failliet, nadat de overheid de belasting op elektriciteit plotseling had verhoogd. Campen: “Voor een kas zonder gas is veel stroom nodig. Dat vergt investeringen en als een ondernemer dan onverwacht tegen extra kosten aanloopt, gaat het alsnog mis. Helaas.”
Belichting
Een van de belangrijkste aspecten van de transitie in de Nederlandse glastuinbouw is de belichting. “Wij kunnen in ons land in de winter niet produceren zonder licht. En eerlijk is eerlijk, er is op dat vlak al veel gebeurd. Eigenlijk zien we nergens meer oude lampen, maar LED. Die LED-verlichting heeft een veel hoger rendement, maar er is ook nog steeds energie voor nodig. Uiteraard liefst duurzame energie, anders komt de sector alsnog niet aan die klimaatneutrale kassen. Dat is voor ons op dit moment een belangrijke onderzoeksvraag: hoe kunnen we duurzame energie zo optimaal mogelijk inzetten?”
CO2
Min of meer hetzelfde geldt voor de CO2-voorziening. Campen: “Een plant heeft naast water en licht ook CO2 nodig om te groeien. Die haalt hij uit de lucht. Als we de CO2-concentratie kunnen verhogen, gaat die plant sneller groeien. Maar, als we geen gas meer kunnen verstoken, hebben we ook geen CO2 meer. Daarom onderzoeken we, met het zogenoemde Innovatie- en Demonstratiecentrum, of en hoe we CO2 uit andere bronnen kunnen halen, waaronder de buitenlucht.”
Belasting
Het plaatje dat Campen schetst, is helder. Voor tuinders gaat er heel veel veranderen. “Het is nu weliswaar even rustig in de Golf, maar de gasprijs fluctueert continue. Bovendien raken de gasvoorraden leeg en dat levert menig tuinder hoofdbrekens op. De gasprijs die hij vandaag betaalt, kan volgende week weer totaal anders zijn.”
Met een speciale rekentool van Glastuinbouw.nl kan een tuinder uitrekenen wat zijn gasprijs in de toekomst wordt en hoeveel belasting er nog bovenop komt. Campen: “De overheid wil met diverse belastingen een tuinder min of meer dwingen om de energietransitie door te maken. Aan de andere kant probeert de overheid die tuinders ook te helpen, met allerlei onderzoeken en subsidieregelingen. Vorig jaar is er via de MEI-regeling (Marktintroductie Energie Innovaties) alleen al voor innovatieve investeringen 21 miljoen euro uitgetrokken. Er is zowel nationaal als in Europa genoeg geld beschikbaar om tuinders te helpen. Terecht, want op den duur is het simpelweg niet meer rendabel om een kas met gas warm te verwarmen.”
In deel 2 van onze serie over duurzame glastuinbouw komt Marijn van Doorn (Glastuinbouw Nederland) aan het woord.