Rosmuller is bijzonder hoogleraar. Hij aanvaardde op 21 mei aan de Universiteit Twente de leerstoel Veiligheidsaspecten van de energietransitie in de gebouwde omgeving. “Het was echt genieten", zegt hij achteraf. “Mijn eigen verhaal afsteken voor een volle zaal, met wetenschappers, maar ook familie en vrienden. Heel bijzonder."
Vijf maanden
Hij heeft ‘een maand of vijf’ aan zijn oratie gewerkt en noemt vooral het schrijven ervan een “louterend proces". “Na zoveel jaren onderzoek bij het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid en anderhalf jaar in deeltijd werkzaam op de Universiteit Twente, zorgt het schrijven van een oratieboek ervoor dat je je gedachten ordent en structuur aanbrengt in je kennis. Door de oratie heb ik mijn eigen denken weer aangescherpt en richting gegeven aan toekomstige stappen in het onderzoek.”
Zorgen om de thuisbatterij
Rosmuller heeft zijn oratie niet voor niets de titel Tussen hoop en vrees meegegeven. Zelf maakt hij zich de meeste zorgen over de thuisbatterijen, met name de wat grotere exemplaren (van zo'n 2,5-5 kW en groter). “Je ziet de aanbiedingen steeds vaker en overal verschijnen. Naast Temu en AliExpress begeven ook supermarkten zich op de markt van de energie-opslagsystemen, maar hoe zit het met de productspecificaties? De burger heeft geen idee wat hij in huis haalt en de brandweer weet niet altijd wat te doen bij een incident of woningbrand. Wat treft de brandweer aan in de woning? Waar? In welke staat? We hebben het over een ontluikende markt waar iedereen een graantje van mee wil pikken, maar daar kleven wel risico's aan.”
Zijn oplossing? “Waarom ‘moet’ iedereen zijn eigen thuisbatterij hebben? Kunnen we niet beter met grote, professionele batterijen (met onderhoudscontracten en beheersmaatregelen) in wijken aan de slag. Dat leidt niet alleen tot een betere regie, omdat we weten waar ze staan, het is ook beter controleerbaar. De veiligheid van één grote batterij met bijbehorende veiligheidssystemen is beter beheersbaar dan dat er honderd van die individuele batterijen in woningen staan, waar niemand zicht op heeft. De keerzijde ervan is wel dat bij een incident met een buurtbatterij, de gevolgen (effectgebied en duur van het incident) groter zijn.”
Andere risico's
De kern van zijn boodschap is dat verduurzaming een groot goed is. “De energietransitie is een mooi proces. Goed voor onze planeet, maar er ontstaan wel andere soorten risico's. Daarmee wil ik niet zeggen dat het per se onveiliger wordt. De risico's zijn anders van aard en daar moeten we expliciet aandacht aan besteden. Liefst meteen al bij het ontwerp, zodat zowel de kans op een incident als het effect ervan zoveel mogelijk wordt beperkt.”
Boodschap aan verzekeraars
Rosmuller richt zich in zijn oratie dan ook vooral op ontwerpers, ruimtelijke planners en adviseurs in de veiligheidsregio's. Verzekeraars vallen wat hem betreft onder dezelfde categorie als de veiligheidsregio's. “Beide moeten allerlei situaties beoordelen en risico's inschatten. Bovendien kunnen verzekeraars, bijvoorbeeld samen met de brandweer, zowel goedschiks als kwaadschiks de risico's behapbaar proberen te houden. Verzekeringspremies en veiligheidsadvisering aan bestuur en vergunningverleners zijn immers instrumenten die hetzelfde doel kunnen dienen: de veiligheid borgen.”
"Verzekeraars kunnen, bijvoorbeeld samen met de brandweer, zowel goedschiks als kwaadschiks de risico's behapbaar proberen te houden"
Voorzorgsprincipe
Hij komt er meerdere keren op terug. In zijn oratie, maar ook nu. “Zeker als risico's nog relatief onbekend zijn en vooral derden eraan worden blootgesteld, vind ik dat we serieus aandacht moeten besteden aan die risico's en onzekerheden. We kunnen met andere woorden niet alleen maar maatregelen nemen als we de risico's al kennen. Ook zonder dat we ze kennen, moeten we er alles aan doen om meer zicht te krijgen op die risico's en daar verstandig mee omgaan. Dat houdt in dat de kwetsbaarheid van mensen, samenleving en natuurlijke omgeving wordt onderkend en een proactieve omgang met onzekerheden eist.”
Moreel kompas
Rosmuller noemt dat in zijn oratie “het voorzorgsprincipe", maar spreekt ook wel van een moreel kompas. “Adaptiviteit is altijd een groot goed, maar nog groter in tijden van onzekerheid. Ik vind daarom dat we alles uit de kast moeten trekken om meer grip op de risico's te krijgen. Dat zijn we verplicht aan operators, burgers en incidentbestrijders. Mijn hoop is erop gevestigd dat we door kennisontwikkeling steeds beter weten wat we aan het doen zijn, zodat we verantwoord kunnen handelen en betere ontwerpen kunnen maken. Op die manier kunnen we de veiligheid en de besluitvorming daarover weer een stapje verder brengen.”
Nieuwsgierig naar de volledige oratietekst? Klik hier voor de pfd.
(Beeld: Remco Lassche)
Een samenvatting van de oratie
In zijn oratie ging Rosmuller in op de veiligheidsrisico’s en onzekerheden die samenhangen met duurzame vormen van energieproductie, -opslag, -transport en -gebruik. Volgens hem kent iedere vorm van hernieuwbare energie eigen gevaren en veiligheidsvraagstukken.
Een samenvatting in vijf kernpunten:
1. De energietransitie gaat gepaard met duurzame(re) vormen van energieproductie, -transport, -opslag en -gebruik, die elk hun eigen gevaren, veiligheidsrisico’s en onzekerheden kennen.
2. Het is niet zo dat de energietransitie de samenleving onveiliger maakt. Wel zijn er, ten opzichte van de fossiele energiebronnen, andersoortige incidentscenario’s, kansen en effecten door incidenten met hernieuwbare energiebronnen en -dragers.
3. De energietransitie betreft een scala aan onderliggende risico inducerende mechanismen (waaronder nieuwe technologie nabij burgers, veranderende energieketens, onervaren partijen, beperkte datasets, na-ijlende wet- en regelgeving) die de veiligheidsrisico’s beïnvloeden en gepaard gaan met verschillende soorten onzekerheden.
4. Met een bredere aanpak (safety by design, ketenbenadering en een integrale veiligheidsanalyse), en de expliciete beschouwing van onzekerheden, wordt meer recht gedaan aan de dynamische en onvoorspelbare aard van de veiligheidsrisico’s.
5. De veiligheid van de energietransitie vraagt als normatief leidend beginsel ook expliciete aandacht voor het voorzorgsbeginsel door actief op zoek te gaan naar onzekerheden en te proberen die te vertalen in termen van bespreekbare risico’s.