Misschien heb je het ook wel eens gezien. Of, nog erger, aan den lijve ondervonden. Iemand in een rolstoel die niet wordt aangekeken. Bijvoorbeeld in een café als aan een ander wordt gevraagd wat de rolstoeler wil drinken. “Wij krijgen dit soort voorbeelden vaak terug van mensen die onze Ezer testen”, zegt Gabriel Costa, een van de aanwezigen op het Experienceplein tijdens het PPS Congres. “Alsof mensen in een rolstoel niet kunnen praten.”
Costa is een van de co-founders van J58, een startup die de rolstoel van de toekomst heeft ontworpen: de Ezer. Met de Ezer kunnen mensen in een mechanische rolstoel zitten, half zitten én staan. Ons gesprek vindt plaats op het terrein van de Universiteit Twente. Om precies te zijn in de Incubase, de ruimte waar startups kunnen werken en ontdekken.
In de bescheiden kantoorruimte van J58 staan een paar rolstoelen klaar. Costa gaat er in eentje zitten, maakt de band om zijn benen vast en voordat ik met mijn ogen heb kunnen knipperen, staat hij rechtop. Hij wijst naar de achterkant van de rolstoel. “Zie je die twee gasveren? Zo simpel is het. Het werkt hetzelfde als de kofferbak van je auto. In de Ezer duw je jezelf omhoog totdat je staat.”
Hij wijst weer, nu op twee kleine wielen die aan de zijkant van de stoel zitten. “Die zitten er niet voor niets. We zijn niet de eersten die een sta-rolstoel hebben ontworpen, maar uniek is dat je met de Ezer ook staand kunt rijden.”
Costa vertelt enthousiast over mensen die de Ezer hebben getest of gekocht. “Onze eerste tester was Martin. Toen hij na zeventien jaar weer kon staan, gaf hij als eerste zijn vrouw een kus. Toen realiseerde ik me dat we echt het verschil kunnen maken.”
Ook vertelt hij over een bruid die dankzij de Ezer staand haar ja-woord kon geven. “Dat betekende zoveel voor haar. Ze kon haar aanstaande recht in de ogen kijken en haar ouders omhelzen.”
Het zijn de complimenten die hij het meeste terugkrijgt. “Eindelijk kan ik iemand in de ogen kijken of een knuffel geven. Ik hoor er weer bij.”
En er zijn meer voorbeelden. “Wat denk je van iemand die gewoon boodschappen wil doen en niks kan pakken dat bovenin ligt? Of graag golft? In een gewone rolstoel lukt dat niet, met onze Ezer wel. Daarnaast is de staande optie een uitkomst in een museum of bij een festival. Een rolstoeler betaalt net zoveel voor het kaartje als jij en ik, maar ziet vaak hooguit de helft.”
Hij heeft het al veel vaker verteld, maar doet het met liefde nog een keer. Het verhaal van de Ezer begint in Brazilië. Rivelino Montenegro is ondernemer en wil een rolstoel ontwerpen waarin je kunt staan. Zijn inspiratie is zijn vriend Augusto Hosanna, een professioneel volleyballer die na een ernstig auto-ongeluk in een rolstoel is beland. Montenegro hoopt dat hij ooit weer kan volleyballen.
Zo’n zes jaar geleden begint dat idee meer vorm te krijgen. Montenegro komt op een conferentie Costa tegen en hij reageert meteen enthousiast. Hij heeft net zijn master (Industrieel Ontwerpen) afgerond en kan de technische kant voor zijn rekening nemen. Het leidt tot drie co-founders in het bedrijf J58 waarin Costa de CEO wordt.
Ondernemen is vallen en weer opstaan. Daar kan Costa over meepraten. “We zijn in 2022 bij het begin begonnen. We hebben veel met patiëntenorganisaties en mensen in een rolstoel gesproken om te begrijpen hoe het is om in een rolstoel te zitten. Daarnaast hebben we ook naar de technische aspecten gekeken. Wat is een rolstoel? Waar bestaat die uit? Zijn accessoires handig? Welke kleur?”
Hij heeft het voorbeeld vaker genoemd. Als hij een tester vraagt welke kleur de rolstoel moet hebben, krijgt hij het deksel op zijn neus. “Liefst onzichtbaar, want ik wil graag gezien worden."
Sindsdien luisteren Costa en zijn collega’s nog nadrukkelijk naar de wensen van de gebruiker. “Ruim een jaar lang hebben we mensen via allerlei wegen uitgenodigd om de rolstoel uit te proberen en ons van feedback te voorzien. Ons doel was (en is) om een sta-rolstoel te ontwikkelen die voor zoveel mogelijk mensen het leven een beetje mooier maakt.”
Dus volgt na die ontwikkelfase een periode van testen, testen en nog eens testen. “We zijn nu bij onze derde versie beland en halen nog steeds feedback op. Kan het nog lichter?"
In 2025 wint J58 de Zorginnovatieprijs, met een waarde van 10.000 euro. “Dat geld is leuk”, merkt Costa droog op, “maar de bekendheid is voor ons veel belangrijker. Ik heb het gevoel dat we nu pas serieus worden genomen.”
In april van dit jaar is J58 begonnen met de productie. “In Nederland rijden al verschillende Ezers rond, nu nog voornamelijk met mensen die het uit eigen zak betalen. Maar we zijn wel bezig om te kijken of de Ezer in het WMO-pakket kan komen. Ook hebben we dealers in Duitsland, Finland, Denemarken en Australië. Zij zijn de markt aan het klaarstomen en geven veel demonstraties, bijvoorbeeld op beurzen.”
Costa is er blij mee en hoopt volgend jaar zeker 200 rolstoelen te verkopen. “De Ezer wordt in Taiwan gemaakt. Nu nog honderd per jaar, maar de productie kan snel worden opgeschaald naar duizend(en).”
Hij hoopt ook dat die productie snel kan toenemen. “Als de productie stijgt, kan de prijs naar beneden. Een standaard rolstoel kost zo’n 5.000 euro en onze basisprijs is 9.200. Niet duur als je het afzet tegen een elektrische sta-op-stoel die al snel tussen de 20 en 30.000 euro kost, maar toch blijkt de prijs vaak een obstakel.”
Ervaringsdeskundige Edwin de Graaf: “Ik wil gewoon staan” Edwin (59) werkt als zelfstandig dakdekker als het op een dag in 2024 gruwelijk misgaat. Volgens collega’s heeft hij waarschijnlijk een black out, maar zeker is dat hij naast een ladder gaat staan en drie meter naar beneden valt. Edwin breekt zijn rug en loopt een lage dwarsleasie op. Een lang revalidatietraject volgt en in Wijk aan Zee leert Edwin de voordelen van staan. “Ik heb daar zo’n vijf maanden gerevalideerd en elke dag aan een statafel gestaan. Dat is goed voor je bloedsomloop.”
Hij laat er sindsdien geen enkele twijfel over bestaan. “Ik wil gewoon staan. Ik zit altijd, negentig graden in de stoel, en ik wil meer. Vooral voor mijn bloedsomloop, maar ook voor mijn zelfstandigheid. Daarom heb ik de Ezer gekocht. Ik zag een filmpje op Facebook en heb via mijn ergotherapeut Gabriel benaderd. Die stoel geeft me een hoop vrijheid. Normaal gesproken gebruik ik de rolstoel van de WMO. Die is helemaal voor mij aangepast. De Ezer gebruik ik vaak in huis of als ik ergens naar toe ga. Ik woon alleen en wil graag alles zelf doen. Met de Ezer kan ik zelf de pannen uit mijn kasten pakken en hoef ik niet steeds mijn broer te bellen. Ook kan ik boodschappen halen, naar een popconcert en mensen recht in de ogen aankijken. Dat soort dingen miste ik al die tijd. Nu kan ik alles zelf, hoef ik niet steeds omhoog te kijken en intussen stroomt mijn bloed goed door.”
Accepteren dat zijn benen het niet meer doen, kan Edwin niet. Maar hij heeft het inmiddels wel verwerkt. “Ik heb veel mentale hulp gehad en wil weer aan de gang. Ik ben een bezig bijtje. Op dit moment loop ik stage bij een bedrijf dat rolstoelen levert en repareert. Dat bedrijf kijkt ook naar toegankelijkheid, onder meer bij winkelcentra en restaurants. Ik ga met mijn eigen bus als ervaringsdeskundige overal langs. Binnenkort hoop ik dat de stage een baan wordt, want ik wil gewoon werken. Ik wil weer een doel in mijn leven hebben.”
Hij komt er een paar keer op terug. De wetgeving in ons land maken het voor zorginnovators niet makkelijk om de markt te veroveren. “Iedereen die de Ezer ziet, is enthousiast. Maar zodra we bij de instanties aan kloppen die ons moeten helpen, is het te duur, lastig of het komt niet voor vergoeding in aanmerking.”
Gelukkig zijn er ook uitzonderingen. Costa geeft het voorbeeld van een banketbakker. “In mei heeft hij zijn diploma gehaald en in juni krijgt hij een motorongeluk. Via zijn letselschadeverzekeraar heeft hij een Ezer gekregen, waardoor hij nu alsnog zijn vak kan uitoefenen en een stukje van zijn leven terug heeft. Daarom staan we ook op het Experienceplein tijdens het PPS Congres. Ik wil dat mensen zelf zien hoe een leven kan veranderen.”
Een van de grootste belemmeringen waar Costa tegenaan loopt, is de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) die door gemeenten wordt uitgevoerd. “Een gemeente kijkt vaak naar de goedkoopst mogelijke optie. Er zit geen visie achter het systeem en dat is jammer, want als je nu iemand de goedkoopste rolstoel verstrekt en later de keuken moet verbouwen, ben je alsnog duur uit.”
Binnenkort heeft Costa een gesprek met de WMO-wethouder van de gemeente Enschede. “Daar zijn we super blij mee, maar stel dat we in dat gesprek nader tot elkaar komen, dan nog hebben we pas één gemeente gehad. Er zijn er ruim 340 in ons land.”
Het is een van de redenen waarom hij liever zaken wil doen in Duitsland. “Staan is bij ons een luxe, terwijl het in Duitsland een wettelijk recht is. Je zou verwachten dat Duitsland bureaucratischer is dan wij, maar op zorgvlak en met name in het vergoedingensysteem lopen ze mijlen op ons voor.”
Costa heeft ook “geen idee” waarom staan bij onze buren wel een recht is en bij ons niet. “Tien, twintig jaar geleden kreeg je in ons land bij een rolstoel ook een statafel vergoed, maar ergens is dat - door besparingen - gesneuveld. Jammer, want als je nu bij een revalidatiekliniek komt, moet je zeker in de beginfase minimaal een half uur per dag staan, omdat het goed is voor je botten en spieren. Ik snap de gedachtegang van onze beleidsmakers en de politiek, maar misschien hebben we het systeem té efficiënt willen maken?”
Vooralsnog staat de Ezer in kleine kring bekend als sta-op of sta-rolstoel. Costa hoopt dat daar snel verandering in komt en de naam genoeg is. “Ezer wordt in het Oude Testament vaak vertaald als helper. In het Hebreeuws betekent het hulp of ondersteuning. En dat is precies wat het is. De Ezer helpt mensen in een rolstoel omhoog te komen en ondersteunt ze in hun dagelijks leven om gezond te blijven. Staan is gezond, omdat het de bloedsomloop stimuleert en zorgt voor een sterkere spiermassa.”
Costa is gelovig en wilde graag een naam met betekenis aan zijn bedrijf geven. Dat is gelukt. “De naam die wij hebben gekozen, J58, bestaat al zo’n tweeduizend jaar. Het is een verwijzing naar de bijbeltekst van Johannes 5 vers 8, waarin Jezus zegt: sta op en loop! Dat is wat wij met J58 het liefste willen doen. We willen mensen graag helpen!”
(Tekst: Miranda de Groene - Beeld: Ivar Pel)