In een zaal bij het Verbond van Verzekeraars zitten zo'n vijftien HR-managers en medewerkers van verzekeraars. De Werkgroep Samenhangend Inzetbaarheidsbeleid organiseert in opdracht van cao-partijen (Verbond, FNV Finance, CNV en De Unie) regelmatig masterclasses. Dit keer onder de titel Rouw op de werkvloer. Voor de groep staan mr. Eurydice Janga, adviseur bij rouw, en prof. dr. Manu Keirse, emeritis hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. Janga is jurist, rouwprofessional én ervaringsdeskundige. Als rouwcoach begeleidt zij medewerkers als ze vast (dreigen te) lopen door rouw. Daarnaast adviseert zij werkgevers over verzuimpreventie bij rouw en geeft trainingen. Keirse staat bekend als een autoriteit als het gaat om rouw en heeft als auteur de nodige titels op zijn naam staan, waaronder Vingerafdruk van verdriet. Hij houdt zich al vijftig jaar bezig met rouwverlies en weet hoe je het beste met rouw kunt omgaan. En vooral ook hoe niet. “Vaak worden, alle goede bedoelingen ten spijt, de verkeerde dingen gedaan. En gezegd.” Zijn inspirerende verhaal, waarin hij veel tips en praktijkvoorbeelden deelt, volgt in deel 2. In dit eerste deel over Rouw op de werkvloer de (persoonlijke) ervaringen van Eurydice.
Persoonlijk thema
Dat rouw niet alleen een impactvol, maar ook een persoonlijk thema is, blijkt wel uit haar verhaal. Eurydice is twintig als haar moeder overlijdt. Ze woont op kamers en studeert in Utrecht, maar wil graag voor haar broertje zorgen. Dat betekent dat ze weer ‘thuis’ moet worden ingeschreven. Kan niet, want haar moeder moet daar toestemming voor geven. “Vraag me niet hoe en waarom, maar het is gelukt. Helaas moesten we drie maanden later alsnog verhuizen.”
"Kennis is zo ontzettend belangrijk. Voor ons als mens, maar zeker ook op de werkvloer"
Succes als enige optie
Eurydice blijft al die tijd overeind. Ze moet van alles en nog wat regelen en heeft zich heilig voorgenomen dat ze niet mag falen. Succes is haar enige optie. Dus zet ze zich schrap, rondt haar studie af en zorgt voor haar broertje. “Ik zie nu, twintig jaar later, pas de impact die het overlijden van mijn moeder op mijn leven heeft gehad. En op mijn werk en relaties. Ik heb heel lang in een overlevingsmodus gezeten. Niemand kon mij toen iets vertellen over rouw en verdriet. Als ik een mentor had gehad, was het nog steeds moeilijk geweest, maar had ik wel op een betere manier met rouw om kunnen gaan. De impact was dan écht anders geweest. Kennis is zo ontzettend belangrijk. Voor ons als mens, maar zeker ook op de werkvloer, omdat de gevolgen ontzettend groot zijn."
Rouw in cijfers
De cijfers spreken wat dat betreft boekdelen. Het gemiddelde verzuim bij rouw door overlijden bedraagt 219 dagen. Tien procent van de rouwende medewerkers belandt uiteindelijk in een burn-out. En de gemiddelde verzuimkosten per medewerker komen neer op zo’n 87.000 euro. “Eerder signaleren, zorgt voor minder verzuim en dus minder kosten”, merkt Eurydice op.
Kennisgebrek
Volgens haar zijn er drie factoren van belang. De eerste heeft te maken met een gebrek aan kennis. “Een rouwend brein staat maandenlang op scherp. Concentratieverlies, minder besluitvaardigheid en meer fouten maken, zijn normale reacties. Herstel kan variëren en maanden tot soms twee jaar duren.”
Haar devies: zorg voor meer kennis in huis, maar ook voor ruimte en begrip. “Ga het gesprek met die medewerker aan. Een medewerker die zich schaamt en veel dingen moet regelen, zal niet snel de eerste stap zetten om in gesprek te gaan. Vraag specifiek wat hij/zij nodig heeft. Voorkom ook dat de begeleiding afhangt van toeval of de invulling van een leidinggevende. Structuur helpt en een protocol geeft richting, maar houd wel in je achterhoofd dat iedereen anders omgaat met verlies. Flexibiliteit en maatwerk kunnen echt het verschil maken.”
“Een medewerker wil niets liever dan dat het leven weer gewoon is"
Schaamte
Ze heeft zelf aan den lijve ondervonden dat een rouwende medewerker ‘gewoon’ wil werken en ziet dat ook terug bij de mensen die ze begeleidt. “Een medewerker wil niets liever dan dat het leven weer gewoon is. Maar de drempel om aan te geven dat je vastloopt, is heel hoog. Een medewerker schaamt zich. Is dit wel normaal? Ben ik wel normaal? Niemand wil een uitzondering zijn. En intussen zegt de werkgever: het is nu wel tijd om los te laten!”
Verlies
Juist daar gaat het vaak mis, benadrukt ze. “Zet als werkgever de eerste stap, zodat je onnodig lang verzuim kunt voorkomen. Het is fijn dat er in de Cao voor het Verzekeringsbedrijf een inspanningsverplichting is opgenomen bij rouw na overlijden, maar het verlies gaat veel verder dan alleen dat. Denk maar aan verlies na een scheiding, een verhuizing, emigratie, baanverlies of ziekte van een collega. Veel werkgevers realiseren zich dat onvoldoende, maar rouw raakt de hele organisatie.”
Rouwbuddy
Ze laat aan het slot van haar betoog een plaatje zien met drie blokken. Bovenin staat het individu centraal, in het midden het team en onderin de organisatie. “Ik wil er maar mee aantonen dat een werkgever op drie niveaus naar rouw en verlies moet kijken. De eerste is: wat gebeurt er met de medewerker? Helpt het hem/haar als we de werktijden in het begin wat aanpassen? Of de medewerker thuis laten ophalen? De tweede is het team: wat gebeurt er in dat team? Moet je je eens voorstellen dat een van je liefste collega’s een groot verlies heeft meegemaakt en verdriet heeft. Dat raakt en dan helpt het als het team weet wat het kan en mag doen om te helpen. De derde en laatste is de organisatie die veel verschillende dingen kan doen. Maak bijvoorbeeld een rouwbeleid of zorg voor professionele begeleiding na overlijden. Je kunt ook intern een rouwbuddy benoemen. Er kan heel veel, maar één ding staat voor mij als een paal boven water: alleen het rouwverlof in de cao opnemen is niet genoeg om verzuim te voorkomen!”