Verzekeraars moeten leren leven met vuur

De Rooij is als landschapsarchitect verbonden aan de Wageningen Universiteit en al ruim twintig jaar actief als brandweerman. Terwijl zijn korps stand-by staat om zo nodig bij te springen bij de natuurbrand in Limburg, ziet hij vooral een ontwikkeling die al langer gaande is. "Voor veel mensen voelt deze brand als een wake-upcall, maar eigenlijk zijn we dat punt al gepasseerd. Uit eerder onderzoek bleek al dat het aantal natuurbranden richting 2050 waarschijnlijk zal verdubbelen ten opzichte van 2020. Belangrijker nog is dat het karakter van natuurbranden verandert."

Branden worden steeds moeilijker te bestrijden

Volgens De Rooij bestonden natuurbranden in Nederland lange tijd vooral uit branden in heide, gras en lage vegetatie. Die bewegen zich met de wind mee en zijn relatief goed te voorspellen.

De situatie verandert zodra het vuur overslaat naar boomkronen. "Dan ontstaat een zogenoemde kroonbrand. Er komt veel meer energie vrij, waardoor veel meer bluswater nodig is en de brand veel lastiger onder controle te krijgen is."

De huidige droogte speelt daarin een belangrijke rol. Door de vierde hittegolf van dit jaar zijn veel bossen extreem droog. Vooral jonge dennen vatten snel vlam en kunnen het vuur razendsnel verspreiden naar andere bomen. Daarnaast bestaat het risico op vliegvuur, waarbij brandende delen tientallen tot honderden meters verderop nieuwe brandhaarden veroorzaken. Daardoor moet de brandweer voortdurend vooruitdenken: hoe ontwikkelt de wind zich, verandert het weer en welke maatregelen zijn nodig om uitbreiding te voorkomen? Soms betekent het dat aan de bosrand eigenlijk bomen gesnoeid moeten worden of tussenliggende begroeiing moet worden verwijderd om de hoeveelheid brandbaar materiaal te beperken. 

Preventie als mogelijk onderdeel van het acceptatiebeleid bij verzekeraars 

De Rooij: "Verzekeraars moeten ervoor zorgen dat wonen in of nabij natuurgebieden ook in de toekomst verzekerbaar blijft, maar wel onder duidelijke voorwaarden." Volgens hem kunnen verzekeraars preventie nadrukkelijker onderdeel maken van hun acceptatiebeleid. Dat geldt zeker voor particuliere boseigenaren. Ongeveer 40 procent van het Nederlandse bos is in particuliere handen. "De vraag is: doen particuliere eigenaren voldoende aan onderhoud, brandpreventie of beter gezegd natuurbrandbeheersingsmaatregelen? Als verzekeraar wil je daar zicht op hebben en het gesprek over aangaan." 

Meer inzicht dankzij schadedata

Een tweede bijdrage die verzekeraars kunnen leveren in ‘de strijd tegen het vuur’ ligt volgens De Rooij bij data. Hoewel geschat is dat de directe inzet van de brandweer jaarlijks de komende jaren oploopt tot minimaal tien miljoen euro, ontbreekt nog veel inzicht in de totale economische schade van natuurbranden. "We weten eigenlijk onvoldoende wat de indirecte schade is. Denk aan evacuaties, stilgelegd treinverkeer, recreatiebedrijven die sluiten of schade aan woningen en bedrijven. Verzekeraars beschikken over waardevolle schadedata die kunnen helpen om die maatschappelijke impact beter in beeld te brengen."

Volgens De Rooij zijn die gegevens niet alleen belangrijk voor beleidsmakers, maar ook om het maatschappelijke bewustzijn te vergroten. Daarnaast zouden verzekeraars hun eigen portefeuille kritisch kunnen bekijken. Sluiten bestaande producten nog aan bij een toekomst waarin natuurbranden vaker voorkomen en grotere schade veroorzaken? Welke preventieve en natuurbrandbeheersingsmaatregelen kunnen worden gestimuleerd? En hoe blijven woningen en bedrijven in de buurt van een natuurgebied ook op langere termijn verzekerbaar?

Leren leven met vuur

Volgens De Rooij zullen natuurbranden onderdeel worden van de nieuwe werkelijkheid. Net zoals Nederland heeft leren leven met water, zullen overheid, inwoners en organisaties ook moeten leren omgaan met vuur. Daarom werkt de brandweer samen met landen als Spanje om kennis op te doen over natuurbrandbeheersing.

Ook loopt het programma Samen sterker tegen natuurbranden, waarin onder meer de overheid, het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid, het KNMI en Wageningen Universiteit & Research samenwerken aan een landelijke aanpak. Volgens De Rooij horen verzekeraars nadrukkelijk aan tafel. "Onverzekerbaarheid willen we voorkomen. Juist daarom moeten we nu nadenken over preventie, risicobeheersing en samenwerking. Alleen zo kunnen we de impact van natuurbranden in de toekomst beperken."

(Tekst: Christel Dieleman, foto's: Gerrit Veldman VNOG)